Spelend door het leven
Tentoonstelling in de Bergkerk in Deventer. Opening op zondag 27 september, 14.00 uur. Bij de expositie verschijnt een boek over leven en werk van de nu 90-jarige kunstenaar, waaruit hieronder enkele passages.
De reden waarom wij met elkaar praten is dat hij nu eens zichzelf wil laten portretteren. Hij zou het fijn vinden zijn werk bij elkaar te zien in een expositie, en er een boek bij laten verschijnen met een keuze uit dat oeuvre erin afgebeeld, begeleid door een tekst die zijn leven beschrijft in zoverre dat van belang is geweest voor zijn kunstenaarschap. Of die zijn kunstenaarschap beschrijft in de mate waarin het zijn leven heeft bepaald. Het is niet eenvoudig voor het boek een formule te bedenken, want al snel wordt duidelijk dat Frans Stelling zichzelf over het algemeen geen kunstenaar noemt. Hij is nog van de school die leerde dat je het kunstenaarschap moet verdienen, dat anderen het jou toekennen. Jezelf kunstenaar noemen getuigt van hoogmoed. Wat is, of was, Frans Stelling dan wel? Och, hij was van alles. Hij begon als etaleur en decorateur, hij schilderde, tekende en maakte grafiek, hij richtte tentoonstellingen in, illustreerde wetenschappelijke uitgaven, maakte decors voor speelfilms en speelde zelf ook weleens een rol. Af en toe maakte hij een beeld.
Een acteur, hij? Als het zo uitkwam. Begrijp hem goed, hij is geen acteur. Maar inderdaad speelde hij een rol in een film van zijn broer Jos. Rembrandt was hij, let wel: de jonge Rembrandt. Dat kwam zo van pas en hij vond het ook leuk om te doen. Hij was er niet voor opgeleid, maar dat heeft hem nooit belet iets aan te pakken. Hij heeft lesgegeven in kalligrafie. Nooit voor geleerd, maar hoe moeilijk kan het zijn? En er moest ook brood op de plank komen. Zo heeft hij veel banen en baantjes gehad. Het langst was hij docent aan Academie Artibus in Utrecht. Daar had hij opvattingen over, hij kan ze nog precies terughalen. Over het tekenen naar model, over stillevens waarin de ene vorm de andere tegenwicht moet geven, over voor- en achtergrond en hoe die twee lagen op elkaar inwerken in een compositie op het platte vlak. Hij kan het verduidelijken door naar buiten te wijzen, door de keukenramen boven het aanrecht die uitzicht geven op een witte muur: het kerkje dat zijn hof afsluit. Het profiel van de bomen, de vogels die de tuin frequenteren, zon en schaduw, het is een doorlopende projectie waarop hij niet uitgekeken raakt.
‘Ik was altijd al bezig met versimpelen’, zegt Frans Stelling. Het onderwerp dat zich er het best voor leent, bleek het strand. Op Texel maakte hij ooit een eerste aquarel met een voorstelling van alleen maar strand en de lucht erboven. De zon spaarde hij uit in de kleur. Hij heeft het blad verfrommeld en later toch gered uit de papierbak. In latere aquarellen, en meer nog in de schilderijen uit gekleurd papier-maché, speelt hij een collageachtig spel met rechthoekige en rond afgesneden vlakken, dunne scheidslijnen en scherpe diagonalen. De meeste oppervlakken zijn monochroom, ze worden afgewisseld met stippels, blokpatronen, gevlekt groen voor begroeiing en dito blauw voor water of lucht. En over het strand dansen vrolijke gele plakken kaas waarin de oudere generatie strandstoelen kan herkennen, uit riet gevlochten meubelstukken die bescherming boden tegen zand, zon en wind.